Cha mẹ ngồi yên và nghe con nói thật?

Chiều nay, sau gần một tiếng rưỡi trò chuyện cùng hai bạn trẻ trong một tập podcast, ngồi nghe không phán xét, có những chuyện con đang nghĩ rất nhiều nhưng cha mẹ lại không hề biết.

Chúng ta thường nghĩ những đứa trẻ học tốt thì tự tin. Những đứa trẻ được cha mẹ chăm sóc đầy đủ thì hạnh phúc. Những đứa trẻ muốn đi du học thì chắc hẳn rất háo hức với tương lai. Nhưng khi nghe các bạn kể, tôi nhận ra phía sau những điều tưởng như rất tích cực đó vẫn có những nỗi lo rất thật.

Một bạn từng rất tự hào vì mình học giỏi. Nhưng khi lên cấp 3, gặp những người bạn giỏi nhiều thứ khác ngoài điểm số, bạn bắt đầu thấy mình kém. Bạn nhìn người khác biết thiết kế, biết chụp ảnh, biết nhảy, biết làm dự án… rồi quay lại nhìn mình và nghĩ “Mình chẳng có cái gì”. Nghe mà thương. Bởi vì ở tuổi đó, các con đang phải học một điều rất khó: giá trị của mình không thể chỉ được đo bằng những thứ người khác đang có.

Cha mẹ hiểu biết có thể nói “Con không cần phải giỏi tất cả mọi thứ. Con có thể có điểm mạnh của riêng mình, và cũng có quyền có những thứ mình chưa giỏi." Nhưng với con nó là chưa đủ, nó giống như cha mẹ đang không quan tâm đến cảm nhận của các bạn, xem khó khăn của con đơn giản chỉ là "không sao đâu".

Một bạn khác kể về lần đầu sống xa gia đình. Bạn rất thích cảm giác tự do nhưng rồi nhận ra tự do không chỉ là được quyết định mình muốn làm gì. Tự do còn là phải tự lo tiền bạc, tự sắp xếp thời gian, tự cân nhắc điều gì đáng để lựa chọn. Tôi nghĩ đó là lúc một đứa trẻ bắt đầu thực sự hiểu ý nghĩa của hai chữ “trách nhiệm”.

Điều thú vị là khi nói về tự lập, cả hai bạn đều không hề nói “Em không cần cha mẹ”. Ngược lại, các bạn vẫn rất thích mẹ nấu ăn, vẫn muốn có những bữa cơm gia đình, vẫn muốn được cha mẹ quan tâm. Một bạn còn đặt một câu hỏi rất đáng yêu: nếu mẹ nấu ăn ngon cho mình thì mình nên đón nhận sự chăm sóc đó thế nào để vừa giữ được tình cảm gia đình, vừa không trở nên phụ thuộc?

Tôi nghĩ đây là một câu hỏi mà nhiều người lớn cũng nên nghe.

Một đứa trẻ trưởng thành không phải là một đứa trẻ không cần cha mẹ. Đó là một đứa trẻ biết trân trọng sự chăm sóc của cha mẹ nhưng cũng biết tự chăm sóc mình khi không có cha mẹ bên cạnh.

Con có thể ăn món mẹ nấu và vẫn học cách nấu món đó. Con có thể để ba mẹ đưa đón khi thuận tiện và vẫn biết tự đi khi cần. Con có thể hỏi ý kiến cha mẹ nhưng quyết định cuối cùng với những việc thuộc về mình vẫn là của con.

Tôi nghĩ điều chúng ta cần thay đổi không phải là yêu con ít đi, mà là thay đổi cách yêu.

Khi con còn nhỏ, mình bảo vệ con khỏi những điều nguy hiểm. Khi con lớn hơn, mình không thể bảo vệ con khỏi tất cả những điều khó khăn nữa. Có những lần con phải tự thất vọng, tự xử lý một mâu thuẫn, tự tiêu hết tiền rồi mới hiểu thế nào là quản lý chi tiêu, tự chọn một việc rồi mới biết lựa chọn đó có phù hợp hay không.

Cha mẹ nhìn những chuyện ấy đôi khi rất sốt ruột. Vì mình đã từng trải qua nên mình nhìn thấy trước hậu quả. Nhưng nếu lần nào mình cũng bước vào để ngăn con khỏi một sai lầm, con sẽ không có cơ hội sở hữu bài học đó.

Tôi cũng từng nói với các con: mẹ có thể cho con lời khuyên, nhưng mẹ không thể sống cuộc đời của con. Càng lớn, tôi càng thấy câu này đúng.

Bởi cuối cùng, khi con đi học đại học, đi làm, đi du học hay bước vào bất kỳ môi trường nào ngoài gia đình, sẽ không còn ai đứng bên cạnh để nhắc từng việc. Khi đó, thứ theo con không phải là những lời dặn dò của cha mẹ, mà là năng lực con đã hình thành trong suốt những năm tháng trước đó.

Tự biết mình muốn gì. Tự quyết định. Tự giải quyết vấn đề. Biết quản lý tiền và thời gian. Biết giao tiếp với những người khác mình. Biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần. Và quan trọng nhất, biết rằng mình có thể sai nhưng biết cách tự đứng lên.

Chiều nay tôi trong vai chuyên gia, giúp các bạn đưa ra vài lời khuyên, nhưng thật ra tôi lại có cảm giác mình vừa được nghe một cuộc trò chuyện với những góc khác của chính con mình.

Để hiểu rằng phía sau một đứa trẻ đang lớn lên không chỉ có những mục tiêu, thành tích và kế hoạch tương lai. Còn có rất nhiều câu hỏi, những lần hoang mang, những so sánh, những mong muốn được tự quyết định và cả một nhu cầu rất giản dị: được cha mẹ tin rằng mình có thể lớn lên.

Có những điều con sẽ nói. Có những điều con chưa nói. Và có những điều, nếu cha mẹ cứ vội vàng dạy, vội vàng khuyên, vội vàng giải quyết giúp, có khi con sẽ chẳng bao giờ có cơ hội nói ra.

Vậy nên có lẽ, đôi khi điều tốt nhất chúng ta có thể làm cho con không phải là nói thêm một điều gì. Mà là ngồi xuống, nghe con lâu hơn một chút.