Tự lập, rồi sẽ có lúc con phải tự bước đi

Sau khi ghi hình podcast Glocal Citizen cùng hai bạn trẻ, tôi suy nghĩ khá nhiều về hai chữ tự lập.

Có lẽ vì tôi vừa nghe câu chuyện của các bạn, vừa nhìn thấy đâu đó hình ảnh của ba cô con gái nhà mình.

Các bạn nói về chuyện muốn đi du học, bước ra thế giới, tự chăm sóc bản thân, tự quản lý tiền, tự lựa chọn những điều mình muốn trải nghiệm. Nghe thì tưởng câu chuyện của những người trẻ chuẩn bị rời nhà. Nhưng càng nghe, tôi càng thấy đây không phải câu chuyện của một chuyến đi, đây là câu chuyện về cách một đứa trẻ lớn lên.

Tôi từng nghĩ tự lập là những chuyện rất cụ thể: biết nấu một bữa ăn, biết giặt quần áo, biết đi lại một mình, biết quản lý tiền. Những thứ đó chắc chắn cần. Nhưng sau nhiều năm làm việc với người trẻ, rồi tự mình nuôi ba cô con gái, tôi nghĩ tự lập còn là một chuyện khác quan trọng hơn nhiều: con có dám tự quyết định và chịu trách nhiệm với quyết định của mình hay không.

Có một bạn kể rằng ở nhà bạn vẫn được mẹ chăm sóc khá nhiều, đôi khi còn thấy mình giống một “công chúa”. Nhưng khi có một tháng sống và trải nghiệm ở Philippines, bạn bắt đầu phải tự quyết định mình sẽ làm gì với số tiền mình có, muốn trải nghiệm điều gì, muốn gặp những ai. Bạn nhận ra tự do không đơn giản là muốn gì làm nấy. Có tiền trong tay thì phải biết tiêu thế nào. Có thời gian thì phải biết ưu tiên điều gì. Có quyền lựa chọn thì phải chấp nhận kết quả của lựa chọn ấy – Đó chính là tự lập.

Không phải cứ sống xa nhà mới tự lập.

Có khi ở ngay trong căn nhà của mình, một đứa trẻ cũng có thể bắt đầu học cách tự lập từ những việc rất nhỏ.

Một bạn khác lại kể câu chuyện khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn. Bạn từng là một học sinh có thành tích tốt. Nhưng khi bước vào một môi trường mới, gặp những người giỏi theo rất nhiều cách khác nhau, bạn bắt đầu hoang mang. Người giỏi thiết kế, người giỏi nhiếp ảnh, người giỏi nghệ thuật, truyền thông, kinh doanh… Và từ lúc nào, câu hỏi không còn là “mình thích gì?” mà trở thành “mình có đủ giỏi như người ta không?”

Tôi nghĩ đây cũng là một dạng thử thách của việc trưởng thành.

Bước ra thế giới không chỉ để biết thế giới rộng đến đâu, mà còn để biết mình là ai giữa một thế giới rất rộng đó.

Có những lúc chúng ta tưởng mình muốn đi thật xa, nhưng thật ra điều mình cần trước tiên là hiểu mình muốn gì. Có những lúc mình muốn một cơ hội vì thật sự phù hợp với mình, nhưng cũng có lúc mình muốn chỉ vì thấy người khác đang có và sợ mình bị bỏ lại phía sau.

Với người trẻ, tôi nghĩ đó cũng là một phần của tự lập: tự lựa chọn thay vì sống bằng tiêu chuẩn của người khác.

Còn với cha mẹ, có lẽ bài học khó hơn là học cách… bớt làm thay.

Làm mẹ, nhìn con gặp khó khăn, phản xạ tự nhiên nhất là muốn giúp. Con quên cái gì, mình nhắc. Con gặp vấn đề, mình tìm cách giải quyết. Con chọn chưa đúng, mình muốn can thiệp. Con thất bại, mình đau còn hơn con.

Nhưng rồi, nếu lần nào con gặp khó khăn mình cũng bước vào giải quyết, thì đến lúc con thật sự bước ra ngoài, ai sẽ giải quyết thay con?

Tôi không nghĩ cha mẹ nên mặc kệ con để gọi đó là “tự lập”. Nhưng có những lúc, điều con cần không phải là một lời giải. Con cần một người đủ bình tĩnh để hỏi: “Con nghĩ sao?”, “Con định làm thế nào?”, “Con cần mẹ hỗ trợ điều gì?”

Để con tự làm phần việc thuộc về mình.

Để con được sai trong những chuyện còn có thể sửa.

Để con biết một quyết định không như mong muốn không có nghĩa là cuộc đời kết thúc. Chỉ là mình cần nghĩ tiếp xem sẽ làm gì sau đó.

Và tôi cũng muốn nói với các bạn trẻ rằng: tự lập không có nghĩa là phải chứng minh rằng mình không cần cha mẹ.

Bạn vẫn có thể thích mẹ nấu cho một bữa cơm. Vẫn có thể gọi về hỏi một chuyện mình chưa biết. Vẫn có thể cần một lời khuyên. Điều đó không làm bạn kém trưởng thành.

Trưởng thành là khi bạn biết việc nào mình phải tự chịu trách nhiệm, và việc nào mình cần sự hỗ trợ. Biết tự làm, nhưng cũng biết nhờ giúp đỡ. Biết lựa chọn, nhưng cũng biết chịu trách nhiệm. Biết bước đi, nhưng cũng biết mình có một nơi để trở về.

Vì vậy, khi được hỏi theo chị các bạn “phải tự lập trước rồi mới bước ra thế giới” hay “bước ra thế giới rồi mới tự lập”.

Tôi nghĩ tại sao không phải là cả hai.

Con tập tự lập từ hôm nay, bằng những việc rất nhỏ. Rồi một ngày con bước ra xa hơn, thế giới sẽ tiếp tục dạy con những điều mà cha mẹ không thể dạy hết.

Phần của cha mẹ có lẽ không phải là dọn sẵn cho con một con đường bằng phẳng. Mà là trao cho con đủ niềm tin, đủ kỹ năng và đủ cơ hội để khi gặp một đoạn đường gập ghềnh, con không hoảng sợ.

Đừng cố chuẩn bị cho con một cuộc đời không có khó khăn. Hãy giúp con có đủ năng lực để tự bước qua những khó khăn của cuộc đời.

Tôi nghĩ về ba cô con gái của mình. Rồi tôi tự nhắc mình: nuôi con trưởng thành không phải là giữ con thật gần để mình có thể chăm sóc con mỗi ngày.

Mà là đủ gần để con biết luôn có một nơi để trở về, và đủ xa để con có cơ hội học cách tự bước đi.

Có lẽ, làm cha mẹ cũng là một hành trình học cách biết lúc nào nên đưa tay ra… và lúc nào nên giữ tay mình lại.